زندگی در خویشتن

-جنبش هاي اجتماعي آذربايجان و كردستان ( 1324 - 1325):

مجلس ايالتي منتخب مردم آذربايجان به رهبري حزب دموكرات آذربايجان روز 21 آذر 1324 را در تبريز و در دوم بهمن 1324 قاضي محمد جمهوري خود مختار كردستان را در مهاباد اعلام كرد. هر دو جنبش با اتكاء به اتحاد شوروي پديد آمدند و حدود 30 هزار سرباز شوروي در منطقه بودند و مانع ورود قواي ايراني به مناطق فوق مي شدند.

از ويژگيهاي اين دو جنبش اين بود كه منطقه اي بودند و در آنها مسائل قومي و طبقاتي وجود داشت ولي مثل جنبش هاي ديگر در يك منطقه منزوي شدند و سرانجام حكومت مركزي آنها را در هم شكست و علت شكست اين دو جنبش هم در نهايت به دليل تعارض منافع شهري و قبيله اي در كردستان ائتلاف ها از هم پاشيده شد و به عبارت ديگر تضادهاي اقتصادي مخصوصاً در آذربايجان موجب تضعيف همبستگي قومي فراطبقاتي شد و شايد نبودِ برنامة اصيل اصلاحات اجتماعي پايگاه توده اي جمهوري مهاباد را نيز از هم گسست.

-جنبش ملي كردن صنعت نفت ( 1330 - 1332):

اين جنبش كه با ائتلاف مردمي گسترده، چند طبقه و شهري شروع شد درصدد رها كردن ايران از مدار وابستگي به غرب و قدرت هاي خارجي مخصوصاً بريتانيا و اصلاحاتي در داخل و قرار دادن سلطنت مشروطة ايران بر مدار دموكراسي واقعي بود.از سال 1328 به بعد نفت در سياست ملي ايران برجسته شد در قرارداد نفتي نسبت به ايران اجحاف كامل مي شد.در سال 1330 درازاي هر بشكه نفت 8 سنت به ايران مي رسيد در حاليكه در همين زمان هر بشكه نفت براي بحرين 35 سنت، عربستان 56 سنت، عراق 60 سنت حق امتياز داشت.در تظاهرات عظيم توده اي كه در دي – بهمن 1329 از سوي جبهة ملي به رهبري مصدق و مساجد برپا شد مردم از دولت مي خواستند صنعت نفت را ملي كند در اين اثنا رزم آرا نخست وزير وقت ترور شد، روز بعد يعني 17 اسفند 1329 كميسيون نفت مجلس پيشنهاد ملي كردن نفت را به مجلس داد.مجلس شوراي ملي در 24 اسفند و مجلس سنا در 29 اسفند پيشنهاد كميسيون را تصويب كردند و شاه در 11 ارديبهشت رسماً قانون ملي شدن صنعت نفت و  خلع يد از شركت سابق نفت و ايجاد شركت ملي نفت را اعلام كرد.

دولت بريتانيا دست به محاصرة اقتصادي ايران زد و از اينجا مبارزة دو ساله بر سر ملي شدن نفت و دورة پرتلاطم تاريخ و تحولات اجتماعي ايران آغاز گرديد.