در بخش بازرگاني در مجموع بازرگانان كوچك و متوسط از وضعيت نابسامان اقتصادي آسيب ديدند اما بازرگانان عمده سود سرشار و بادآورده اي به جنگ آوردند.

در بخش خدمات، متفقين براي راه اندازي راه آهن سراسري و صنعت نفت و ساختمان سازي و ساير فعاليت ها به كارگر ايراني نياز داشتند كه موجب افزايش فعاليت هاي خدماتي شد ولي از قِبَل استفاده از راه آهن و امكانات ديگر توسط متفقين، دولت ايران زيانهاي فراواني ديد.

در تجارت خارجي متفقين به استثمار ايران پرداختند و كالاهاي خود را به بالاترين قيمت مي فروختند و ارزش پول ايران را كاهش مي دادند، اسكناس چاپ مي كردند و خودشان به خودشان اعتبار مي دادند.

آمار و ارقام نشان مي دهد كه قيمت ها در 1319 – 1323 هفت برابر شد اما از آن پس برطبق برنامة تثبيت قيمت ها به ياري مشاوران آمريكايي، جلو افزايش قيمتها گرفته شد.

در كنار پيامدهاي منفي اقتصادي كه جنگ جهاني براي ايران داشت در بعد سياسي با رها شدن نيروهاي اجتماعي كه زير منگنة فشار خودكامگي رضاخان قرار داشتند، فضاي باز سياسي براي گروهها و بازيگران تازه فراهم آمد و جنبش هاي متعدد اجتماعي در اين دوره شكل گرفت.

مجلس شوراي ملي براي نخستين بار بعد از سال 1304 به صورت مركز مستقل قدرت درآمد هر چند كه انتخابات هنوز در كنترل شاه، ارتش، ملاكان و سفارتخانه هاي خارجي بود اما در دهة 1320 به تدريج حدي از دموكراسي بر آن حاكم گرديد.

گروهها و طبقات گوناگوني وارد فعاليت هاي سياسي شدند مثل اتحاديه هاي كارگران، حزب توده، روحانيون، لوطيان و ايلات و عشاير و ... و زمينة ابراز وجود آنها بعد از جنگ در قالب جنبش هاي 1324 – 1332 فراهم شد هر چند بازيگران نهايي معادلة سياسي و اقتصادي همانا نيروهاي خارجي مثل بريتانيا، شوروي و ايالات متحدة آمريكا بودند در 1321 سي هزار سرباز آمريکايي جهت نظارت بر جريان حمل و نقل مهمات وارد ايران شدند. در 1323 به درخواست احمد قوام دو هيئت نظامي و اقتصادي براي سر و سامان دادن به ارتش و ماليه ايران وارد تهران شدند. تجارت آمريکا با ايران نيز به 17 درصد صادرات و 20% واردات بالغ گرديد. نزديکي ايران به آمريکا براي شوروي و بريتانيا در مراحل نهايي جنگ مشکلاتي پيش آورد و ميان سه قدرت براي تفوق طلبي در ايران رقابتي  پديد آمد که ابتدا با ظرافت همراه بود و بعداً حالت خصمانه تري به خود گرفت. رويارويي سه قدرت روز به روز حادتر مي شد اما با اين حال آمريکا و انگليس به تعهد خود مبني بر خروج از ايران عمل کردند ولي شوروي نيروهای خود را در شمال باقي گذاشت .

(منبع: مقاومت شکننده - جان فوران)