زندگی در خویشتن

1-ایجاد توازن میان قبایل قدرتمند.

2-واگذاری حکومت ایالت های بزرگ و کلیدی به سران قزلباش.

3-استفاده از خانواده های دیوانی ایرانی در دستگاه حکومت مرکزی.

4-انتقال پایتخت از تبریز به قزوین، جهت دور ماندن از هجوم دولت عثمانی و انعقاد پیمان صلح با عثمانی در آماسیه.

بعد از مرگ شاه تهماسب در 955 شمسی پس از 12 سال بی ثباتی در سال 967، نوه تهماسب شاه عباس به قدرت رسید. او تأثیر عمیقی بر نهادهای عمدۀ جامعه ایران گذاشت، طوریکه در زمان درگذشت او، ایران و صورتبندی اجتماعیِ آن در اوج قدرت و استحکام بود. از جمله اقدامات او در اوایل حکومت، برقراری ثبات داخلی و برکناری حکام خودسر و عقب راندن دشمنان خارجی مثل ازبکها از خراسان و عثمانیها از تبریز و گرجستان بود.از جمله اقدامات تأثیر گذار او:

1-انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان.

2- گسترش تماسهای سیاسی و بازرگانی با اروپا.                                                                                                   

3-  کاهش قدرت قبایل به نفع قدرت مطلقۀ سلطنت.

4- موازنۀ جدید در دستگاه دیوانی بین قزلباشها و فارسهای دستگاه دیوانی و مقامات کشورهای قفقازی تبار.

دولت صفوی دارای سه نهاد کلیدی بود:1- دستگاه دیوانی مرکزی  2- حکومت ایالتها  3-ارتش.

 دستگاه دیوانی که شاه و دربار محور آن بود، به گفتۀ اسکندر بیک منشی در سال 955 هجری شمسی حدود 20 هزار نفر در آن مشغول خدمت بودند که حق الزحمه آنها به صورت نقدی یا جنسی و قسمت عمده آن به صورت حواله از بخشی از مالیات ارضی دهقانان تأمین می شد.

حکومت ولایات که میان نخبگان گوناگون تقسیم می شد، این حکام وجوهی را که از طریق مالیات و... جمع آوری می کردند مقداری را به پایتخت و مقدار زیادی را برای سفره خانه شاه و کارگاه ها ارسال می کردند و به هنگام جنگ تعداد معینی نیرو برای شرکت در ارتش سلطنتی اعزام می کردند والیان معمولاً مادام العمر منسوب می شدند در عین حال زیر نظر مأمورانی بودند که اعمال او را به شاه گزارش می کردند.

ارتش به دنبال شکست درجنگ چالدران و  جنگ های داخلی903- 912 ش و955-976 نارسایی های ارتش قبیله ای خود رانشان داد وعلاوه بر آنها یکی از ارکان سیاست شاه عباس مرکزیت ومهار قدرت قبایل و عشایر بود. ازعلل ایجاد ارتش مرکزی و آموزش نظامی در مقیاس وسیع از 977-979 ش بود، جمعیت آن 70-    100هزار نفرمی شد و هر نظامی معمولی بین 5 تا 12 تومان در سال حقوق می گرفت.جدول زیر نشان دهندۀ میزان درآمد تقریبی دولت ایران در حوالی سال 1079 ش است:

به نقل از شارون درآمد جنسی ایران بیشتر از درآمد نقدی او بوده است.

حدود 83% درآمد دولت صفویه از انواع مختلف مالیات زمین تأمین می گردید، بخش اعظم این درآمد ها صرف هزینه های ارتش و دربار می شد ولی تراز خالص درآمد و هزینه در حوالی سال های 1101 مثبت و حدود 160 هزار تومان بوده است.

ادامه دارد